PARELPAD

Gisteren  op een gewone maandagavond zijn we naar de film geweest. Ik had op de radio een interview gehoord met de hoofdrolspeler in de film Nova Zembla, en een recensie in de krant gelezen (ik meen het Nederlands Dagblad) en mijn nieuwsgierigheid was geprikkeld. Ik ben een geschiedenisfan, en heb meerdere journaals van ontdekkingsreizigers uit de 16 eeuw gelezen (in moderne vertalingen, dat wel). Fascinerend immers, dat mannen zo gedreven waren nieuw land te ontdekken dat ze, zonder exact te weten waar ze uit zouden komen, met eenvoudige instrumenten het zeegat uitvoeren, de oneindige zee op. Hun verslagen waren in die periode razend populair.

Aan het begin van de 17e eeuw ontdekte de Nederlanders de route naar het Oosten en reisden de schepen van de VOC (Verenigde Oostindische Handelscompagnie) af en aan via de Zuidelijke route, om Kaap de Goede Hoop, Madagascar en dan naar het Noordoosten, naar Indonesië en China en Japan. Een zeer winstgevende business. Met helaas veel uitbuiting en exploitatie van de oorspronkelijke bevolking van vooral de Indonesische eilanden.

Aan het einde van de 16 eeuw was die route nog niet bekend, behalve aan de Portugezen en de Engelsen, onze grote concurrenten, die ons behoorlijk dwars zaten. Vandaar dat ontdekkingsreiziger Willem Barentszoon er zo op gebrand was die route te zoeken via het Noorden. Langs Nova Zembla.

Hij en de bemanning van het schip hebben het geweten. Er bleek geen doorgaande open vaarroute te zijn, het schip raakte vast gevroren in het ijs en ze werden gedwongen aan land te gaan om er de poolnacht lang te overwinteren in temperaturen  van – 30 en in voortdurende duisternis. Een van de bemanningsleden, ‘de schrijver’ Gerrit van de Veer, houdt aantekeningen bij en na alle ontberingen publiceert hij na terugkomst in Nederland zijn journaal.

Dit is het onderwerp van de film Nova Zembla van Reinout Oerlemans. Een verbeelding in 3D van deze gebeurtenissen. Vind ik de film geslaagd?

Allereerst moet ik zeggen dat ik meestal met vrij lage verwachtingen naar een Nederlandse film ga, en dan achteraf (soms) denk dat het best wel mee viel. Een beetje negatief geformuleerd dus. Maar echt, ik ben gematigd positief over deze film.

Het verhaal van de overwintering wordt goed neergezet, overtuigend. Oerlemans volgt in grote lijnen het geschiedenisverhaal zonder veel uitweidingen, behalve dan Doutzen Kroes, die had voor mij niet mee hoeven doen. Ik vind de hoofdrolspeler wat zwak, maar tegelijk is het zo, dat bekend is dat deze Gerrit van de Veer (Robert de Hoog) aanvankelijk bescheiden en teruggetrokken was maar in de loop van het drama een meer leidende rol op zich neemt. Bescheiden en teruggetrokken spelen is misschien wat ik als wat zwak ervaarde. De andere rollen van schipper Willem Barenstz (Derek de Lint) en kapitein Jacob van Heemskerk (Victor Reinier) worden goed en krachtig vertolkt. De andere bemanningsleden spelen hun ruwe zeebonken rol uitstekend. Overigens niet helemaal volgens de feiten, die ruwe bonken. Volgens hoogleraar Arctische en Antarctische studies Louwrens Hacquebord had Barenstz blijkbaar juist geletterde en getrouwde mannen aan boord genomen.
Kleine wetenswaardigheid, de rol van de reusachtige Claes wordt gespeeld door kickboxer Semmy Schilt, 2,6 meter!

Deze mannen overleven een gruwelijke winter op dat bevroren eiland. Wat houdt hen gaande? De herinnering aan Amsterdam, aan hun gezin, hun vrouw, hun vriendin. In de film wordt dit gesymboliseerd door de visioenen die Gerrit heeft van zijn geliefde, de dochter van de sponsor van de tocht,ds. Plancius, gespeeld door Doutzen Kroes.  Ze verschijnt in zijn dromen in een wit gewaad of met een mooi decolleté en hij steekt dan verlangend zijn hand naar haar uit maar wordt natuurlijk steeds te vroeg wakker. Wat kitscherige scenes. Ze doen voor mijn gevoel afbreuk aan de film als geheel.

Indrukwekkend neergezet is vooral de rauwe, ijzige, hopeloze werkelijkheid van het leven van zo’n groep mannen, die moeten jagen op poolvossen om in leven te blijven en niet veel anders te doen hebben dan slapend zowel de dagen als de nachten door te brengen (het is 24 uur donker).  Door ondervoeding hebben ze nauwelijks energie. Negen maanden lang zitten ze vast in ’t Behouden Huis, zoals de houten hut genoemd wordt. Wie kent die prachtige schoolplaat niet van Isings?

Kortom, wie van geschiedenis houdt, met name ontdekkingsreizen, of interesse heeft daar eens iets van te zien om zich een voorstelling te kunnen maken, moet de film zeker gaan zien.  Een bonus is zoals Ephimenco het uitdrukt in Trouw:  dat Nova Zembla ontbeert wat doorgaans het succes van Nederlandse films maakt: grove seks, drek, en ruwe taal.

Overigens, wat nu de meerwaarde van de 3D is werd me niet helemaal duidelijk. De bril is vrij donker en ik vind het prettiger gewoon een mooi groot scherm te zien. De beelden waren er mooi genoeg voor!