op 22 december is, na een ernstige ziekte,
een einde gekomen aan het aardse leven van
Theodossios Goros
geliefde echtvriend van Tonny Engelaar
(schoon)vader van onze
lieve schoonzoon en dochter
Dossakis en Jesseka
trotse opa van Niek
Terugkeren mag ik in het huis van de Ene
in lengte van dagen! Psalm 23:6
(Naardense Bijbel)
Sas op haar oranje omafiets. Uncle Brian uit Amerika was verrukt!
Ik weet niet hoe vaak ik gisteren dat woord gezegd en gedacht heb.
Een aangetrouwd familielid was al tijden erg aan het tobben met zijn gezondheid. Naast hart en vaatproblemen bleek hij ook kanker te hebben. In een vergevorderd stadium. Deze man zag op tegen het lijden en de aftakeling.
Het was niet in strijd met zijn levensbeschouwing om een euthanasie-procedure te starten, voor het geval dat. Toen gisteren bleek dat de kanker zelfs verder uitgezaaid was dan gedacht, wilde hij nog maar een ding, die zelfde dag sterven. Tegen de diepste wens van zijn familie in, die hem nog zo graag wilde houden. Zijn besluit stond vast, die dag wilde hij dood. Om 17.00 is er een einde aan zijn leven gemaakt. ’s Middags hebben we hem nog kunnen bezoeken en hebben we samen gebeden. Volkomen onvoorbereid zat ik opeens aan iemands sterfbed, iemand die ik heb mogen leren kennen als een warme persoon. Iemand die ik graag nog beter had leren kennen.
Het mocht niet zo zijn. De angst voor de aftakeling en z’n verlangen niet meer te hoeven lijden was groter dan de band met z’n geliefden diep was. Zijn einde was rustig, volgens z’n schoondochter uitte hij veel dankbaarheid, iets wat tijdens z’n leven moeilijk was geweest.
Ik verwijt het de medische stand en uiteindelijk de politiek dat zij dit soort voortijdig sterven mogelijk maken! De mogelijkheid schept de behoefte. De patient is autonoom, zijn wil is wet en sterft vrijwillig, tegen de wens van de familie in. Uit angst voor wat wellicht de meest doorleefde periode in zijn leven had kunnen worden. Gekoesterd door vrouw, kinderen en vrienden.
In de buurt waar wij wonen ga ik zeer regelmatig naar een tweedehands kledingzaak. Ooit uit noodzaak geboren, is het kopen van tweedehands kleding inmiddels een sport geworden voor me. Ik koop eigenlijk zelden nieuwe kleren en dan het liefst als ze 50% van 50% van de originele prijs zijn! Ben ik soms zuinig van aard? 
Nee, niet echt. Geef ik niet om kleding? 
Echt wel! Maar ik heb uit ervaring geleerd dat het onzin is zoveel geld uit te geven aan nieuwe kleren als je ze voor een prikje op de kop kunt tikken. Merkkleding en al. Je moet er wel een beetje bedreven in raken en je eigen smaak wat durven ontwikkelen. Mijn kooppatronen heb ik aan moeten passen van ‘kopen wanneer je iets nodig hebt’ naar ‘kopen wanneer je iets ziet’. Is het leuk, past het en kun je er wat mee? Meenemen. Langzaamaan verzamel je een garderobe van losse kledingstukken die je onderling kunt combineren. En heus, de mensen die mij kennen weten: ik loop niet rond met vodden en versleten spullen. Ik ben er nu ernstig van overtuigd geraakt dat het in feite een hele goeie bijdrage is aan het tegengaan van onze weggooi maatschappij. Hergebruik is immers de beste antistof? Ook meubels koop ik het liefst tweedehands. Zo kicken om tussen allerlei lelijks in een kringloop of zo, net dat ene tafeltje/stoel/kastje enz te vinden. Om van Marktplaats.nl maar te zwijgen…Daar kan ik uren doorbrengen…
Vandaag had ik voor het eerst in weken weer tijd om een uurtje te snuffelen bij Eenmaal Andermaal, m’n tweedehands kledingzaakje. Het summum van relaxed zijn voor me.
Terwijl ik rondkeek luisterde ik mee met de gesprekken die de eigenaresse altijd voert met haar klanten. Ze heeft een soort bijbaan als maatschappelijk werkende lijkt het wel. Als ik daar ben is er altijd wel iemand die (half fluisterend maar zo hard dat ik het net allemaal versta) haar hart uitstort bij haar (en indirect dus bij de andere aanwezigen 
) Ziekte, dood, relatieproblemen, het passeert allemaal de revue.
Heel opvallend en schokkend vind ik het dat ik zo vaak hoor hoe men hulp zoekt bij een medium, occulte ervaringen heeft, alles uitprobeert om maar een beetje zekerheid te vinden.
Al maanden loop ik rond met de gedachte dat het geweldig zou zijn iets mee te kunnen geven van de christelijke boodschap. De vrouwen in mijn winkeltje zijn bijna allemaal eenzaam, down vanwege hun ziektes, zonder echte hoop.
Het is me nog niet gelukt een manier te bedenken dat ik in gesprek kan raken met hen. Ik ben niet zo’n makkelijke babbelaar dat ik gewoon mee ga praten, dat zou ik inbreuk op een persoonlijk gesprek vinden, ook al praten ze zo hard dat de hele winkel mee kan genieten…
Vandaag eerst maar eens de eigenaresse een compliment gegeven dat ze zo vaak de tijd neemt om te luisteren.
Vanmiddag ook bij een orthopedische manuele therapeut geweest voor m’n vermaledeide artrose-teengewricht. De hamer en beitel sessie van de specialist om me van pijn aan het gewricht te bevrijden heeft helaas alleen een verslechtering tot gevolg gehad. Ik heb nu zoveel pijn bij het lopen dat m’n voet en m’n rug aan het vergroeien zijn geloof ik…Niet aan elkaar ha, ha, maar door te compenseren bij het lopen ontstaat er meer pijn op andere plekken.
De therapeut was buitengewoon sympathiek en ik voelde me voor het eerst enigzins seriues genomen. Specialist en huisarts blijven me het gevoel geven dat met een beetje zwemmen en een beter schoentje (specialist heeft voorkeur voor verkleinwoordjes, grrrrrr) alle probleem(pjes) zullen zijn opgelost…Tja, en daar betaal ik dan ook nog voor…
Sinds gisteren voel ik in m’n lijf hoe druk ik geweest ben…Ik heb in de afgelopen weken bijna 800km gereden. Van Den Haag naar Dordt, naar Utrecht en visa versa. Ongelofelijk, dat wel, dat ik de energie kreeg om het te doen! Een paar jaar geleden was dat onmogelijk geweest.
Moeders is weer thuis in De Linde. Wel erg achteruit gegaan, dat zie je pas nu ze in haar oude omgeving terug is. Haar lichaam is gezond, maar haar geest wordt steeds zwakker.
Sas is voorlopig thuis komen wonen. Even gestopt met de studie. Even een time-out om van alles op een rijtje te zetten. Misschien gaat ze voor een maand of wat naar l’Abri in de Betuwe. Ik klaag niet want we vinden het gezellig weer even een dochter thuis te hebben. Heel vreemd om naar boven te lopen en muziek te horen op een slaapkamer. Zo gauw vergeet je dat dus, de dagen dat er uit 4 kamers verschillende muziek en geluid kwam.
Vanaf vrijdag is het reces, zoals dat in de politiek zo netjes heet. Ik noem het maar vakantie. Reces houdt eigenlijk in dat er geen officiele vergaderingen zijn en dus tijd om andere dinen te doen. Maar vele politici vertrekken toch ook echt richting de sneeuw of zon is mijn indruk. Ach het is mij best. Politiek is een hectisch bestaan, met belachelijk veel vergaderen, tot diep in de nacht. Gelukkig maak ik dat alleen mee vanaf de zijlijn.
We verheugen ons op Narnia, de verfilming van de boeken van C.S. Lewis. Ben heel benieuwd naar het resultaat. De recensies zijn positief. Hopelijk kunnen we met z’n allen. We hebben de boeken met de kids stuk gelezen!
Wie dit verwachtte, ik niet in elk geval: Moeders wordt ontslagen uit het ziekenhuis! Dat niet alleen: ze is beter en kan terug naar wat voor haar nu thuis is, De Linde, het verzorgingstehuis waar ze met veel liefde verzorgd wordt sinds een paar jaar. Niet perfect, niet zonder missers, maar welk thuis bestaat daar zonder? ’t Is toevallig wel ‘thuis’!!
Ik ben zo blij en dankbaar. Pas toen ik na wat heen en weer gebel met deze en gene het fiat kreeg, besefte ik hoe ik er tegenop gezien had moeders naar een vreemd verpleeghuis te brengen, ergens in Brabant, zodat ze daar kon wachten op opname in het tehuis in Schiedam…
Nu kan ik haar morgen met koffertje afleveren bij de huiskamer in De Linde. Iedereen zal er ongetwijfeld even duf en slaperig zijn, maar toch, het is wel haar huiskamer. En van Sietske krijgt ze een dikke zoen, dat weet ik nu al. Sietske is bejaard en zwakbegaafd. Heeft het niveau van een kind en is zoooo lief (OK, niet altijd, zoals een kind betaamt). Zondag toen ik haar even sprak moest ze huilen omdat ze Ma zo miste.
Morgen maar een grote taart kopen en een feestje vieren met de oudjes!! 
Ik had werkelijk niet durven dromen dat ik weer een afspraak bij de kapper zou maken voor moeder…Vandaag trof ik haar zo helder, dat ik de aandrang niet kon weerstaan: die lange slierten haar, dat is Ma niet, hier gaan we wat aan doen. Morgenochtend om 8.50 uur wordt ze gebracht naar de kapsalon in de hal van het ziekenhuis…Als vanouds: wassen en watergolven
Slapend en liggend leek ze niet veel, maar eenmaal uit bed gehesen door de verpleging nam ook de menselijkheid zienderogen toe. Brabbelde en huilde ze eerst maar wat, opeens zei ze luid en duidelijk: alles doet me zeer! Echtgenoot en ik keken elkaar aan alsof we het in Keulen hoorden donderen – Ma praat !
Ik heb haar haar geborsteld, en we hebben wat gezeten. Het koude bakje vruchtenmoes liet ze zich helemaal voeren en het smaakte. Af en toe wees ze naar haar buurvrouw. Een 92-jarige die, zonder gebit en diep in slaap op haar rug, op sterven na dood leek: ‘moet je dat vrouwtje zien!’
Toen, wonderen zijn de wereld niet uit, hebben we een stuk op de gang gelopen! Gewoon, alsof ze niet 2 weken bijna aan het randje had gelegen. Handen op het stuur van de rollator en de voeten deden het zonder aarzelen.
Het moet een hele inspanning zijn geweest. Naderhand wreef ze steeds over haar benen: ze deden pijn.
Het heeft er alle schijn van dat, ondanks haar 88 jaar, het nog niet Gods tijd is.
Eigenlijk ben ik heel blij dat ze nog even bij me mag blijven.
We wachten de komende dagen weer af.
Dat was ik vandaag alle drie tegelijk. Trouwens, ik was ook nog vrouw van..Dat merkte ik toen het niet lukte m’n overladen emotie-dag te laten landen bij m’n geliefde echtgenoot. Die moest snel koken (en ik eten) en daarna weg voor de kerk
Ik was moeder voor m’n ene dochter die haar verdriet deelde over een verbroken relatie.
Bij een andere dochter even oma voor Niek, die me heel blij maakte (en bijna m’n bril sloopte).
En toen was ik zelf even kind (maar ook een beetje moeder) bij m’n moeder die aan het allerlaatste eindje van haar leven is. Ze had vanmorgen zelf de voedingssonde uitgetrokken. Bewust? Hoe dan ook, nu volgen cruciale dagen: gaat ze zelf voldoende eten en drinken om te leven?
Oh, ik was ook nog zus, want m’n beide broers en m’n zus waren vanmiddag aanwezig bij het gesprek met de arts van moeders.
Ach wat lijd ik mee met m’n arme moeder. Niets aan haar gebeurt nog natuurlijk, behalve ademhalen. Sonde voor de voeding, katheter voor het plassen, klisma’s, infuus voor insuline en anti-biotica. En ondertussen blijven de suikerwaarden te hoog, blijft de koorts. Communiceren gaat moeilijk, praten lukt niet meer…En dan opeens die ogen, die me intens aankijken: hallo mam, hoe gaat het nou??? Dan huilt ze een beetje en probeert m’n gezicht te strelen.
Hoe verder. Twijfels bekruipen me als ik zie dat alle middelen tot nog toe geen echte verbetering tot stand hebben gebracht. Hoe lang moeten we haar aan al die slangen en naalden vast laten liggen?
Ze is 88, zwak en aan het opraken. Is de tijd gekomen om te zeggen Here, we leggen haar leven in uw Handen? Geen nare sonde, en katheter, geen prikken de hele dag, rustig wachten tot God haar haalt?
Maar hoe rustig is dat? Kan ze nog vocht naar binnen krijgen, hoe gaat het met de infecties, zonder medicijnen?
Ik weet het nog niet. Alleen dat ik wil dat ze zo min mogelijk lijdt!
rechtsvoor mijn opa
Dit is een interessante foto. Op deze foto zit mijn opa van moederskant, Jacob van Katwijk, aan een tafeltje met een aantal andere mannen, allemaal Schiedammers, voor zover ik weet. En notabelen, zoals dat toen nog heette.
Het jaar is 1942, de plaats is St. Michelsgestel en mijn opa zit in een gijzelaarskamp van de Duitsers. Als wraakactie hebben zij vooraanstaande mannen uit het hele land hier opgesloten vanwege een geslaagde aanval van de verzetsbeweging waarbij enkele Duitsers om het leven kwamen.
De dreiging is: voor iedere omgekomen Duitser wordt iemand gefusilleerd.
Zo zijn er al een paar mannen omgekomen, in koele bloede doodgeschoten.
Mijn opa zal er niet heel lang zitten, een half jaar, hoogstens. Van juni 1942 tot 12 dec. 1942. Uit een dagboekje dat hij daar bijhoudt (niet erg volledig) blijkt dat men elkaar nuttig bezighield. De proffen en theologen die daar zaten gaven colleges bijv. Men heeft weleens gezegd dat de ontzuiling van Nederland daar begon. Iedereen zat door elkaar heen en men leerde meer begrip hebben voor elkaars standpunten!
mijn opa is daar trouwens midden vijftig….
